MUSTAFA PAŞA, BUŞATLI
(1797-1860) Osmanlı devlet adamı ve İşkodra mutasarrıfı.
27 Ramazan IZli'de (26 Mart 1 doğdu. İşkodra [12] sancağı mutasarrıflığını el bulunduran ve Buşat (Bushati) köyüne betle Buşatlı olarak tanınan aileye n suptur. Bu sebeple Buşatlı veya İşkoı Mustafa Paşa diye anılır. Yazdığı şiirlt kullandığı "Şerîfî" mahlası dolayısıyla rîfî Mustafa Paşa olarak da bilinir. Bu lı ailesinin kurucusu Gazi Mehmed nın torunu olan Mehmed Âsaf Paşa'nın ludur. Amcası bölgenin en güçlü muta rıflarından Vezir Kara Mahmud Paşa'ı
Şair ve devlet adamı olan babası t; fından yetiştirildi. İşkodra sancağı mı sarrıfı amcası İbrahim Paşa'nın vefat i rine -babasının bir yıl önce vefatı dol sıyla- henüz on üç yaşında iken beyleri pâyesiyle İşkodra mutasarrıflığına get di İki yıl içinde vezirliğe terfi e rilen (Mayıs 1812) Mustafa Paşa, Run bölgesinde devlet düzenini tesis etn için çalışmalar yaptı ve bu arada mert yönetime karşı gelen Tepedelenli Ali isyanını bastırmakla görevlendirildi. Bu revlerde başarıları görüldüğünden ker sine İşkodra sancağına ek olarak Ohri İlbasan mutasarrıflıkları verildi. Must Paşa 1820'de bölgeyi Tepedelenli Ali, şa'nm adamlarından temizledi.[13] Dönemin Rumeli Valisi Hüse Paşa ile birlikte Rumeli taraflarında t zenin korunmasında etkili oldu.[14] Ayrıca Karadağlılar (Haziran 1692) sadâret kaymakamlığına tayin edildi. Hacı Ali Paşa'nın yerine 20 Receb 1104'te (27 Mart 1693) sadârete getirildi. Mustafa Paşa bu görevi almakta önce tereddüt göstermiş, ancak padişahın ısrarı üzerine kabul etmiştir. 0 sırada Avusturya kuvvetlerinin Erdel üzerinden Eflak ve Boğdan'ı istilâya hazırlandığı haberleri Kırım Hanı Selim Giray'dan gelen mektupla teyit edilince Mustafa Paşa sefer hazırlıklarına başladı. 2 Zilkade 1104te (5 Temmuz 1693) Edirne'den hareket etti. Bu arada Kırım Hanı Selim Giray ile Orta-Ma-car Kralı İmre Thököly de orduya katıldı. Avusturya kuvvetlerinin Belgrad'a ilerlediği haberi üzerine ordu Belgrad'a yöneldi. İki ateş arasında kalan Avusturya ordusu kumandanı Duc de Croy kuşatmayı kaldırıp geri çekildi.[15] Mustafa Paşa, Belgrad Kalesi'ni tamir ve tahkim ettirdi. Avusturyalıların kale etrafında kazdığı hendekleri doldur-tarak tabyaları yıktırdı. Rebîülevvel ayı başlarında Belgrad'dan ayrılıp 16. günü Sofya'ya geldiğinde sipahi ve silâhdarların mevâciblerini dağıttırdı, 7 Rebîülâhir'de (6 Aralık) Edirne'ye ulaştı.
Mustafa Paşa devlet işleri arasında fırsat buldukça ava gitmeyi âdet haline getirmişti. Sadrazamdan hoşlanmayanlar onun bu zaafını II. Ahmed'e bildirdiler. Aleyhinde olanların başında Dârüssaâde ağası Nezir Ağa bulunuyordu. Mustafa Paşa da onu saraydan uzaklaştırmak için çalışıyordu. Ancak padişahın Edirne civarında yaptığı bir gezide onu cirit oynarken görmesi azline sebep oldu.[16] Anonim Osmanlı Tari-fti'nde padişahın tebdil gezerken rastladığı Anadolu'dan gelen bir şahsın ona İstanbul'un halinin perişan olduğunu, idarecilerin hiçbir iş görmediğini, buna cirit oynamakla meşgul veziriazamın da dahil olduğunu söylemesi üzerine 11. Ahmed'in Mustafa Paşa'yı azlettiği belirtilir. Mustafa Paşa azlinden sonra bir süre sarayda "kapı ortasf'nda mahpus tutuldu. Ardından yeni veziriazam Sürmeli Ali Paşa'nın ricasıyla affedildi ve Trabiusşam eyaletine ikinci defa vali tayin olundu. Yeni görevi için yola çıkmışken, "Nevrûziyye pîşkeşi" için hazırladığı para ve atları teslim etmediği gerekçesiyle ihbarda bulunulması üzerine geri çağrıldı; yanında bulunan 217 kese akçeye el konulduktan sonra gitmesine izin verildi.
Bozoklu Mustafa Paşa, 8 Safer 1109'da (26 Ağustos 1697) kapı halkı ve 300 Şam sipahisiyle II. Mustafa'nın orduya katıldı. Sadrazam Elmas Mehmed Paşa'nın muhalefetine rağmen divandan, Tisa suyu üzerinde köprü kurarak karşı tarafa geçme karan çıktı. Askerin önemli bîr kısmı suyu geçince Avusturya ordusu başkumandanı Prens Eugen'in âni taarruzu ile diğer tarafta kalan askerler mağlûp oldu. Mustafa Paşa geçen askerin düzenini sağladı. Elmas Mehmed Paşa'nın askerler tarafından öldürülmesinin ardından sadrazamlığa getirilen Amcazade Hüseyin Paşa'nın orduya gelişine kadar sadâret kaymakamlığı ile görevlendirildi. Cemâziyelâhir 1109'da (Aralık 1697) Boğaz-hisar muhafızlığına tayin edildi. 29 Ramazan 1109'da (10 Nisan 1698) sadrazamın arzusuyla ikinci vezirlik payesi verilerek yeniden sadâret kaymakamlığına getirildi. Bu görevini sürdürürken damla hastalığı yüzünden iş yapamaz hale geldi ve 13 Cemâziyelâhir 1110'da (17 Aralık 1698] vefat etti. Edirne'de Üç Serefeli Cami hazî-resine defnedildi.
Mustafa Paşa'nın şairliği vardır. Kaynaklar onu hak ve hukuka riayet eden, edepli, hizmetkârlarına karşı daima İyi muamelede bulunan, devlet işlerini bilmekle beraber "umûr-ı hâriciyye"si zayıf bir devlet adamı olarak tavsif eder. Ayrıca cömert olduğu, 1692'de Belgrad Seferi'ne giden orduya masraflarını kendisinin karşıladığı 500 süvari ve 200 piyade yazdığı belirtilir. Belgrad'ın kurtarılmasından sonra kale dışında tahribe uğramış bir camiyi tamir ettirdiği bilinmektedir. Oğlu Hüseyin Bey Tersane emini olmuştur.
Bibliyografya :
Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zilbde-i Vekâ-yiât (haz. Abdülkadir Özcan), Ankara 1995, s. 117, 200, 428, 440-451, 467, 476-480, 519, 640-641, 652; Anonim Osmanlı Tarihi: 1099-î 116/1688-J704 (haz. Abdülkadir Özcan|, Ankara 2000, s. 43, 47-49, 52-53, 55; Silâhdar, Târih, 1, 736, 748-749, 762; II, 122, 292, 331, 363, 378, 487, 694-740; a.mlf.. Nusretnâme, Tahlil ue Metin: 1106-1113/1695-1721 (haz. Mehmet Topal, doktora tezi, 2001), Mü Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 216, 304-306, 318, 323-325, 356, 367, 377, 380-382; Hadîkatü'l-üüzerâ, s. 120-121; Râşid, Târih, I, 368, 370, 470; II, 194, 208, 211, 218-222, 230, 232, 237, 238, 240, 245-250, 446; Ayvansarâyî, Vefeyât-ı Selâtîn, s. 99; Sefînetü.'1-uüzerâ, s. 39-40; Râmizpaşazâde Mehmed İzzet, Harîta-i Kapûdânân-ı Derya, İstanbul 1285, s. 71-72; Uzunçarşılı, Merkez-Bahriye, s. 101, 116, 161, 175; a.mlf., Osmanlı Tarihi, III, 475, 476, 504, 538, 552, 554; 111/2, s. 427, 439, 440, 441, 443, 445; Danişmend. Kronoloji, III, 450, 463, 474-476; Mehmet İnbaşı, Ukrayna'da Osmanlılar: Kamaniçe Seferi ue Organizasyonu (1672), İstanbul 2004, s. 202; R. Mantran, "Ahmad II", EP (İng.), I, 268; "Mustafa Paşa (Bozoklu, Bıyıklı)1', TA, XXIV, 499.
